Skriuwlab

Skriuwlab, it begjin

  • Werom nei Gaasterlân

    1 november 2017

     

    Werom nei Gaasterlân

     

    Nei it ferstjerren fan myn suster Marijke krige ik noch in lytse erfenis: seis doazen mei foto’s, papieren en snypsnaren fan ús heit en mem. De earste twa jier ha dy doazen ûnder myn wurkblêd stien, altyd yn it sicht mar ik koe der net oan takomme om deryn te sjen. Yn juny fan dit jier, de moanne foardat ik operearre wurde soe, makke ik einlings in begjin.

    In protte koe fuort; ús heit en mem wiene like min yn fuortdwaan as ik. Wat oerbleau wiene benammen foto’s en papieren. Ik fûn it rapport fan myn muoike Harmke, dy’t har âlden fersoarge en letter húshâdster waard by in boer. It rapport, fan de sânde klasse, liet in pear achten en fierder njoggen en tsienen sjen. Ik begriep ynienen wêrom’t se sa goed skake koe en moaie ferhalen betocht, wêrom’t se sa graach it ûnderwiis yn wold hie mar net mocht. Se wie in famke en moast húshâlde. Ik hie fertriet om har en tagelyk wie ik bliid mei eigenskippen fan har dy’t ik by mysels ek ken. Net dy njoggenen en tsienen trouwens!

    Der wiene brieven, skreaun yn 1893-1898 út Paramaribo, troch in jonkje fan trettjin. Us heit hie al útfûn hoe’t de famyljebannen leine mar wêrom’t dy húshâlding yn Paramaribo wie, dat hie hy net opskreaun en wy, myn man hat se allegearre lêzen, koene der ek net achter komme.

    Der wie in protte oer de oarloch. Us heit, skoalmaster en ferteller, hie neat sein oer de rol dy’t hy spile hie yn de oarloch. Miskien fûn er it net de muoite wurdich, mar earder tink ik dat er fûn dat ‘de linker hân net witte moast wat de rjochter die’. Ik fûn de foto’s, ien dêr’t er mei syn maat op stiet mei in skeppe: se groeven in gat yn de grûn oan de râne fan de bosk, leine der tûken oerhinne en koene út it pleatske fan syn maat wei sa de bosk ynflechtsje as der Dútsers kamen. Dat wist ik, dat hie ús heit sjen litten mar hy prate der oer as in spannend boek en wy wiene noch bern, wy pikten dat net op.

    In ferslach fan de earste dagen fan de oarloch. Us heit wie krekt, mei yngong fan trije maaie, beneamd as ‘kweekeling met akte’ yn Roermond. Hy beskriuwt hoe’t se seagen dat de Dútsers Nederlân binnenfoelen, oer de Maas. Kinst it lêze as in spannend boek sûnder ferfolch. It ferfolch wie dat er werom nei Gaasterlân gie.

    Dat wie it plak dêr’t de doaze mei dit guod thús hearde en sa kaam it dat myn man en ik tegearre nei Balk teagen. Wy hiene in ôfspraak mei de minsken fan it Histoarysk Wurkferbân Gaasterlân. Under it skeane dak fan in hûs oan de Riedhûsstrjitte yn Balk komt ien kear yn de wike in ploechje minsken byinoar. Dat binne de frijwilligers dy’t wurkje oan de webside en it argyf fan it HWG. Doe’t se it doaske mei attributen iepen makken, sprongen se daliks by it earste mapke al hast troch it dak fan blidens: wat moai, wat goed bewarre, hjir kinne se tiden mei foarút!

    Ik wie bliid dat ik einlings dizze stap setten hie al kaam ik der thús achter dat ik noch wol in pear dingen ha dêr’t se bliid mei wêze sille. Allinnich it leafdesbriefke fan ús heit oan ús mem, op hiel tin papier fan it distribúsjekantoar dêr’t se inoar kennen learden, krije se net. It is hast net te lêzen, mar dat hâld ik sels.

    Us heit, op de foto rjochts, is stoarn op 10 maaie 2000.

    Hanneke de Jong
  • Presintaasje Heksegrytta

    22 september 2017

    Presintaasje Heksegrytta

     

    Grut feest! Freed 22 septimber wie de offisjele presintaasje fan myn nije berneboek Heksegrytta. It barren fûn plak yn myn sjalet yn Gaasterlân. It wie in feest mei ien gast: Jant van der Weg-Laverman.

    Wêrom sa, wêrom  hjir, wêrom in twapersoans feest?

    Yn 1995 kaam fan my ‘De griene fretop’ út. It wie ien fan de Ljochtmoanneboekjes om it 25-jierrich bestean fan de KU (Koperative Utjowerij) te fieren. It wiene mear skriftkes as boekjes, mar alle moannen hiene wy as skriuwers in feestje by Ljochtmoanne. ‘De griene fretop’ wie it ienige berneboekje yn de rige. It boekje spile him ôf yn in bosk en yn dat bosk wie in plak dêr’t gjinien komme mocht. Fansels woe de haadpersoan fan dat boek, Wike, dêr hinne.

    Jierren letter seach ik yn in brosjuere fan it Letterenfonds in stikje fan Jant, dêr’t se melde dat it spitich wie dat der fierder neat mei De griene fretop bard wie, dat der gjin folslein berneboek fan makke wie wylst it sa ‘poëtysk skreaun’ wie. Dat rûn my as lij wetter yn ‘e earen, foaral om’t ik ek fûn dat it in echt boek fertsjinne. Mar… ik koe net fierder mei dy fretop. Dochs hat dat stikje de oarsaak derfan west dat dit boek útkaam. De fretop is derút, Wike ek, mar no binne der trije haadpersoanen: Grytta, Annemoon en Bauke.

    Sadwaande woe ik Jant útnûgje om it earste eksimplaar yn ūntfangst te nimmen om’t sy, sûnder it te witten, oan de widze fan dit boek stien hie. Fansels hie ik graach in grut feest hân, mar dat stie de lea noch net ta en dêrom in lyts feest. Jant wist fan neat, allinnich dat se wat fan my krije soe.

    Tsjin trijen kaam se by myn sjalet. Sy hat in húske twa kilometer fierderop, se wie in pear dagen yn Gaasterlân en ik wie der ek wer, dus dat kaam goed út. Ik fertelde myn ferhaal en ja, Jant wist noch alles fan de fretop, mar dat har stikje sa’n ferfolch ha soe, dat ik it sa goed yn ‘e earen knope hie, wist se net. Mar se fûn it moai, want, sei se: ‘Ast dingen skriuwst, krigest mar selden in reaksje, hiel oars as wannearst in lêzing of in foardracht joust.’

    Nei de presintaasje wie der tee mei selsbakte appelkeek en de froulju koene it noch lang pratende hâlde, oer boeken, oer Gaasterlân, oer De Skoalskriuwer en ja, wêr net oer?!

    It wie gesellige presintaasje en it boek? Mar gau lêze, it past by de berneboekewike want it is soms sa spannend  dat de grize dy oer de grouwe giet ast it lêst!

     

    Hanneke de Jong
  • Heit! Kijk!

    9 september 2017

    Heit! Kijk!

     

    Rein en wyn meitsje dúdlik dat de simmer foarby is. Ik fernim dat in simmer sûnder fakânsje mar in heale simmer is, mar soms giet it sa’t it giet. Ik ha de simmermoannen yn alle gefallen goed brûkt.

    Yn juny krige ik alle wiken in epospuit om mear izer yn it bloed te krijen en begjin july wie it safier dat ik klear wie foar in nije heup. Hast alles gie neffens it boekje, woansdeis de operaasje, in pear oeren letter wer nêst it bêd en freeds nei hûs mei oefeningen fan de fysio en in protte dingen dy’t ik net mocht.

    De moannen july en augustus stiene yn it teken fan de revalidaasje en dat wie ek it ienige dêr’t ik mei dwaande wie. Fuort wiene alle boeke-ideeën, de kribels om te skriuwen of it missen dêrfan. Tusken oefenjen, krukrinnen en hometrainerfytsen troch ha ik protten boeken lêzen en dat wie hearlik. De earste wiken keas ik benammen boeken dy’t fier fuort spilen, foar it fakânsjegefoel, mar stadichoan gie ik oer op lêzen foar de boekekisten fan De Skoalskriuwer. As ik foar de twadde kear yn Twizel kom, moatte de bern oare boeken yn de kiste fine as ferline jier en der is genôch!

    No, twa moanne nei de operaasje, brûk ik de krukken net mear. Ik doch oefeningen mei de fysio yn de sportskoalle en thús, ik kuierje, de iene dei mear as de oare en ik fyts deis in healoere op de hometrainer. Noch hieltyd ha ik gjin oanstriid om te skriuwen: mei dit stikje ha ik dagen dwaande west. It komt wer as it lichem net mear hoecht nei te tinken oer de gewoanste dingen en it gjin enerzjy fret om op besite te gean of besite te krijen.

    It wie dus in boekesimmer, net fan mysels mar fan oaren. Dêr lear ik in protte fan, al lies ik soms sokke moaie boeken dat ik tocht dat ik mar wat oanknoffelje as skriuwster. Want ik wol graach mear skriuwe, sadat de holle hielendal leech is, ik wol moaie sinnen skriuwe as yn Lida Dykstra har Verhalen voor de vossenbroertjes of Annet Schaap har Lampje.

    Mar ik wurd o sa bliid mei it berjochtsje fan myn âldste beppesizzer. Yn it foarjier krigen al myn beppesizzers in eksimplaar fan Gers op it dak en Thijs, yn groep 3, fynt lêzen geweldich. En al hat er noait in wurd Frysk lêzen, Gers op it dak hie er yn ien dei út en hy wie grutsk op beppe (en beppe op him). Noch moaier waard it doe’t er dizze simmer mei heit, mama en suske Marije yn Denemarken op fakânsje wie en hy, doe’t se in vikingskipmuseum besochten, seach dat it echt bestie. ‘Heit! Kijk!’ rôp er: ‘Gers op it dak!’

    Hanneke de Jong
  • Lytse mienskip

    8 juni 2017

    Lytse mienskip

    ‘Joehoe!’

    Ik sit yn myn sjalet mei de laptop op ‘e skoat te wurkjen. Kin sa gau net oereinkomme, dat ik rop: ‘Ik bin hjir!’ Oan it lûd hearde ik dat it myn campingbuorfrou is. Al 20 jier!

    Se komt der net yn mar seit: ‘Ik miende dat ik dy roppen hearde, en ik tocht: efkes sjen oft alles ynoarder is.’

    ‘Poerbêst Anny!’

    ‘Dan gean ik wer. Hoihoi!’

    Buorfrou set ôf en ik oertink hoe moai dit is. Ik sit oan in fjildsje tsjin de bosk oan. De measten ha hjir al jierren in steancaravan of in sjalet, by guon is it sels oergien fan generaasje op generaasje. It is as in strjitsje yn in doarp: elk ken inoar en groetet inoar. Oan ‘e ein fan it campingseizoen fûstkje wy ôf en oan it begjin, yn it foarjier, prate wy by. Winters is der net of amper kontakt, behalve as der ien stoarn is. Dan komt elk dy’t tiid frijmeitsje kin nei it lêste ôfskied.

    Dochs libje wy net by inoar lâns. Sûnder dat wy lêst fan inoar ha, witte wy dat wy op inoar lette. De widdowfrou dy’t sûnt har man ferstoar dochs de wykeinen paraat is, kriget gauris ien foar in praatsje. Har oerbuorlju dogge gauris in hântaast  foar har, dat diene se ek doe’t har man noch libbe. As ik ris earne mei sit dat myn macht en kracht te boppen giet, wit ik dat ik by dyselde oerbuorlju altyd oanklopje mei. Myn eigen buorlju en ik sitte ûngefear yn itselde skip: wy wolle fan alles, mar de lea stiet in protte net ta. Dochs passe wy ek op inoar, want wat de iene net kin, kin de oare wol. Of ik lien de lange tûkeknipper fan buorman sadat ik mysels wer rêde kin en myn man meant soms by harren it gers. It binne lytse dingen, mar soks makket in mienskip ta wat sy is.

    Fierderop is it presys itselde wit ik fan ien dy’t dêr in steancaravan hat. Us fjildsje is in lytse mienskip dêr’t elk yn syn wearde bliuwt en syn gong gean kin, mar dy’t der foar in oar is as dy der ferlet fan hat. De camping is de gruttere mienskip, dy’t út sokke lytse mienskipkes bestiet.

    Al kom ik al 20 jier op dizze camping, ik sil net bekend stean as de meast sosjale gast, dy’t geregeld nei kaart- en bingojûnen giet en dielnimt oan fytstochten en oar fermaak. Ik kom hjir om te skriuwen of te oertinken, meitsje ris in kuierke, in fytstochtsje en in praatsje. Minsken kenne my en witte dat en litte my gewurde. Ik fan myn kant lear noch altyd nije minsken kennen. Hieltyd mear fernim ik dat ik, nettsjinsteande myn ôfwêzigens by feestjes, myn eigen rol ha. De skriuwster dy’t der wat bûtenstiet mar dochs ûnderdiel fan it gehiel is. Op de foto kinst sjen dat myn (moaiste stikje fan de camping!) plak presys by my heart: wat yn it hoekje (fjirde links achteroan), dêr’t ik alles oereagje kin, mar dochs diel fan it gehiel bin. Ik hoopje hjir noch in protte boeken te skriuwen. En soms, mei buorfrou Anny en de oare froulju fan ús fjildsje, nei in bingojûn te gean. Bingo skynt o sa goed te wêzen foar it geheugen en dus noch goed foar it skriuwen ek!

    Hanneke de Jong
  • De sweltsjes fleane út, nije boeken!

    2 mei 2017

    Nij boek: Gers op it dak

    Sûnt ik Skoalskriuwer bin, fernim ik pas goed dat der te min Fryske berneboeken binne. Foaral foar begjinnende lêzers en middenbou is der hast neat mear te krijen, it is echt sykjen om foar de boekekiste yn dy groepen in tal moaie Fryske boeken te finen. Foar de boppebou wurdt gelokkich út en troch noch al in boek skreaun.

    Hoe sille bern nocht oan Frysk lêzen krije as der neat te kiezen falt? It iene bern hâldt fan spannend of fantasy, it oare fan in eigentiids boek of krekt histoarysk. Bern moatte, krekt as yn it Nederlânsk, in protte oefenje om it Frysk lêzen yn de macht te krijen. It helpt as in boek der moai en fris útsjocht, mei in ferhaal dat se graach lêze. En ik wie net de iennige Skoalskriuwer dy’t der sa oer tocht! Is it net prachtich dat De Schoolschrijver, in Amsterdamske stichting, Fryske skriuwers ynspirearret om mear Fryske boeken te skriuwen?

    Gelokkich hie Jan Schotanus, fan Audiofrysk, dêr ek ideeën oer. Foar it earst woe er papieren boeken útjaan, in hiele rige fan seis boekjes. Seis ferskillende skriuwers: Jurjen van der Meer, Lida Dykstra, Mindert Wynstra, Anny de Jong, Jan Schotanus en ik, giene oan ‘e slach en doe’t de teksten klear wiene, koene de yllústratoaren oan it wurk. De rige, ‘de sweltsjes’, is bedoeld foar begjinnende lêzers. Nei hurd wurkjen fleane de sweltsjes no út en se binne prachtich!

    Kollega Skoalskriuwer Linda de Haan makke de yllústraasjes by myn boek, Gers op it dak, fol kleur en humor. Wat in fleurich gehiel! Linda koe it fansels net litte om der in pear sweltsjes yn fleane te litten… Gers op it dak giet oer Eef dy’t by pleechmem Bauk wennet. Bauk naait klean en keunstige kleden en begjint mei berne-opfang. It earste bern dat komt is Joep, in hiel keurich jonkje, dat in bytsje wenne moat oan de bysûndere húshâlding. Bauk en Eef wenje yn in eardere skoalle, mei in skean dak en gers derop. En op dat dak hâlde twa skiep it gers koart. Fansels wol Joep nei de skiep, mar mei dat wol?

    Myn âldste beppesizzer Thijs kin krekt lêze. Hy learde it yn it Nederlânsk, mar begûn, bystien troch mama, daliks entûsjast oan it nije boekje fan beppe: Gers op it dak. Foar it sliepen koe er it krekt net útkrije, mar de oare deis, doe’t de húshâlding hjir op ‘e kofje wie, lies er it út en hy fûn it prachtich. De oare boekjes, ik ha de hiele rige fansels, laken him ek al ta.

    No mar hoopje dat in protte heiten en memmen, pakes en beppes, skoallen en biblioteken dizze searje oantuge wolle. Sadat itselde ploechje skriuwers mei in twadde rige te set kin. En hooplik binne dan de middenbougroepen oan bar sadat de bern mei nocht oan it lêzen bliuwe kinne.

    Klik foar de poster PosterSweltsjes22017!

    Hanneke de Jong