2017:

Wês net bang,

(mar wol foarsichtich)

Yn 2015 naam ik ôfskie fan OSG Piter Jelles. Ik woe earder mei pinsjoen om folslein skriuwster te wurden. It earste jier foel dat net ta, troch oare besonjes skreau ik net in protte. It doel wie om it yn 2016 oars oan te pakken.

Dat slagge en better as ik ea tinke kind hie. It earste healjier wie ik wer Skoalskriuwer, net op ien mar op twa skoallen. Dat befoel poerbêst. Tuskentroch wurke ik oan in berneboek dêr’t ik al jierren mei ompielde. Doe’t ik klear wie as Skoalskriuwer koe ik dat ôfmeitsje. Yn maaie krige ik foar Trettjin dagen op in spetterjend feest te organisearjen de Simke Kloostermanpriis foar it bêste berne/jeugdboek fan de ôfrûne trije jier. In opstekker, want wa wol net yn it rychje stean mei Berber van der Geest en Lida Dykstra dy’t dizze priis ek twa kear  krigen!

It berneboek wie hast klear doe’t ik in fersyk krige: soe ik in jeugdboek skriuwe wolle yn it ramt fan Lês No, it projekt foar it fuortset ûnderwiis om de ûnderboulearlingen oan it lêzen te krijen? Ja, fansels! It moast in link ha mei in searje dy’t Omrop Fryslân makke, foar deselde doelgroep. Wy waarden it al gau iens oer it ûnderwerp. Yn deselde tiid kaam de fraach oft ik meiwurkje woe oan in rige foar begjinnende lêzers en ek dat sei ik ta.

De hiele simmer skreau ik en it wie net altyd like maklik. It waard it ferhaal oer de flecht fan Lilan, it Syryske famke dat myn fioele krigen hie. Ik hold kontakt mei har, fia facebook en mail en sa kaam ik ek yn ‘e kunde mei har mem, dy’t mei har heit noch yn Syrië wenne. De mem fan Lilan holp my dêr’t se koe om it ferhaal sa goed en realistysk mooglik te meitsjen. Wy waarden fan memmen fan bern ‘sisters’. Se stjoerde foto’s en skreau in protte. Om’t se Ingelsk studearre hie, koene wy ús knap rêde. De oarloch yn Syrië waard slimmer, fan Aleppo, de stêd dêr’t se wei kamen, is amper mear wat oer. Dat makke dat ik faak oer har en har man yn siet, en oer harren bern dy’t alle trije al yn Nederlân wennen. Lilan, dy’t ridlik gau 18 waard, moast út it AZC foar jongeren om’t se as folwoeksen beskôge waard. Se mocht by har âldste broer wenje, tegearre op in net al te grutte keamer yn in barak sa’t wy se kenne fan de AZC’s. Ik ha dêr op besite west en it is in treasteleaze boel. Se moat sels soargje dat se Nederlânsk leart, oeral sels mei rêde en dat slagget net altyd like goed. Foar de simmerfakânsje waard har in húske tasein, mar se wennet noch altyd yn itselde AZC. Om’t de jongste broer noch gjin 18 is, koe hy freegje om gesinsherieniging. Yn it nije jier meie har heit en mem ek nei Nederlân komme en hooplik jout dat Lilan de rêst om har libben wer op te pakken.

It boek is klear. De titel Wês net bang, (mar wol foarsichtich) komt fan har heit as hy har in pear kilometer foar de Turkse grins yn ‘e bosk ôfset.

Heit leit de hannen op har skouders. Hy socht har djip yn ‘e eagen. O heit, leave, stoere heit!

‘Wês net bang,’ seit er, ‘mar wol foarsichtich. Tink oan alles wat mem en ik dy leard ha.’ Se knikt.

Heit nimt har gesicht tusken syn hannen en tutet har foarholle. ‘Gean no, wy hearre fan dy.’

‘Goeie heit.’ Se krûpt him efkes oan.

‘Dach leave dochter.’

Se begjint de bosk yn te rinnen, sûnder om te sjen.

It boek leit yn ‘e winkel. It ferhaal sil yn it nije jier troch mear as 4000 learlingen yn it fuortset ûnderwiis lêzen wurde. Der sit in prachtige lesbrief by, makke troch Cedin. Ik bin bliid dat it ferhaal fan Lilan, en tagelyk dat fan oare flechtlingen, troch sa’n soad bern lêzen wurde sil.

Myn motto foar 2017 is dan ek de titel fan it boek, want dat is mear as oait fan tapassing:

Folle goeds yn 2017

En wês net bang!

Meidwaan oan Lês no!

It wiene drokke moannen, nei de útrikking fan de Simke Kloostermanpriis. Wylst ik de jierren dêrfoar mar wat oankeutele mei skriuwen en no en dan wat útjaan, barde der ynienen fan alles en noch wat. It measte witte jim al, as jim dit út en trochbloch byhâlde. Salsafamke gie nei de Buchmesse en dat wie moai, al ha ik der fierder neat fan heard. Makket net út, se wie der.

Ik mocht in lêzinkje hâlde op it Drongofestival, oer skriuwen en De Skoalskriuwer, en ik die it mei wille. In ploechje Fryske skriuwers is oan ‘e gong mei boekjes foar bern dy’t lêzen leare en ik bin ien fan harren. Ik bin wol dejinge dy’t it as lêste ynleveret, bin ik bang, want ik hie al in deadline en twa… dat wie wat te folle fan it goeie.

De earste deadline wie fan it projekt Lês No. Dat is in lêsbefoarderingsprojekt foar de ûnderbou fan it fuortset ûnderwiis. Bibliotheek-service Fryslân, Cedin, Tresoar, Afûk en Omrop Fryslân wurkje hjir yn gear. De omrop makket in tv-searje oer in tema, ferline jier wie dat De Koers, de Afûk jout in boek(je) út dat in link hat mei de searje en Cedin makket der lessen by. Oan my de fraach oft ik dat boek(je) skriuwe woe. Mar… der siet in deadline oan fêst. En deadlines en ik kombinearret oer it algemien net sa goed.

De hiele simmer ha ik oan it skriuwen west en de earste ferzy wie op tiid klear. Der waard yn snien en redigearre en ik koe op nij begjinne. Mar by elke ronde waard it better en no is it klear. De titel: Wês net bang, (mar wol foarsichtich), it ûnderwerp: de flecht fan in Syrysk famke troch Europa nei Nederlân. Se is 17 jier en komt hjir yn har ientsje nei ta. It famke ken ik, se hyt Lilan en se hat ferline jier myn fioele krigen. Se hie in bysûnder ferhaal te fertellen dat my al lang yn de holle omjokke. Ik ha geregeld kontakt mei har en har mem, dy’t mei de heit, noch yn Syrië sit. De mem hat in slimme hertkwaal en kin it flechtsjen net oan. Lilan har beide bruorren binne no ek yn Nederlân. Om’t it tal wurden beheind bliuwe moast, koe ik net skriuwe wat se yn Nederlân noch allegearre meimakke hat. Sa’t it no stiet skriuw ik it hiele boek yn it Nederlânsk; der binne in protte minsken benijd nei.

Yn desimber komt it boek út en it is wier net allinnich foar skoalbern fan it fuortset ûnderwiis te lêzen, it komt dan ek gewoan yn de winkel. En de titel? Dat binne de lêste wurden dy’t har heit tsjin Lilan seit, flak foardat se flechtet: Wês net bang, (mar wol foarsichtich).

Ynterview Ensafh

Yn de tiid fan de Simke Kloostermanpriis, maaie 2016, ha ik de noadige ynterviews jûn. Doe’t de fraach fan Ensafh lêstendeis kaam om in ynterview, wie ik ferbaasd, der wie ommers gjin nijs. Op myn fraach wêr’t it oer gean soe, wie it antwurd: oer dyn oeuvre en oer De Skoalskriuwer.

Oer De Schoolschrijver kin ik altyd wol fertelle, om dat oeuvre moast ik laitsje. Neffens my bin ik krekt mei skriuwen begûn, sûnt ik oars net mear wurkje! Fansels wit ik dat ik in oantal boeken skreaun ha, mar it fielt oars. It earste jier moast ik op gleed komme en dêrnei kaam de drokte fan de priisútrikking derby. Gelokkich krige ik yn juni in skriuwopdracht fan Lês No, dêroer letter mear, en dat trune my oan om echt wurk fan it skriuwen te meitsjen. Soms wol it foar gjin meter, dat heart derby. Soms moat ik gewoan trochskriuwe, ek al wit ik dat it net echt goed is. Mar foardatst skrasse kinst, moatst it earst skreaun ha. Der is gjin ôflieding fan wurk fan bûten.

Hjir earst it grutte ynterview fan Ensafh. Mei foto’s. Sjoch op Ensafh. Ast dat lêzen hast, witst omtrint alles fan my.

Einlings: fakânsje!

Nei in lange wurksimmer, dêroer letter oait ris mear, levere ik de manuskripten yn dy’t ik dwaan woe en koe ik op fakânsje. Al jierren gean ik mei skoansus op stap, om’t de man, rêchtechnysk sjoen, net fierder komt as Drinte of Texel. Hy past leaver op hûn en hurd.

Let op de sneontemiddei kamen we oan yn Bretagne, dêr’t ik in húske hierd hie. It is in húske fan Nederlânske eigners dy’t mei oaren in ekoparkje hawwe mei in stik as wat tige ferantwurde húskes. Wy waarden ferwolkomme troch de frou dy’t it netsjes en skjin hâldt, en skjin is it! Se liet ús der yn en de gjalpen wiene net fan de loft. Wat grut! Wat moai! Wat in keuken! Twa badkeamers! Wy learden dat eko net krap en sunich hoegde te wêzen. De bêden wiene opmakke en dêr makke ik fuort gebrûk fan, ynein fan de lange reis. We hiene ûnderweis de alderneedsaaklikste boadskippen dien om’t ik miende dat yn Frankryk op snein de supers ek in part fan de snein iepen wiene. Foar jûns wie in brochje genôch.

De sneintemoarn fleach foarby, mei allegearre moaie ûntdekkingen yn en om it hûs en wy soene te boadskipjen. Skoansus frege foar de wissichheid in buorfrou/eigenaresse en dy fertelde dat wy krekt te let wiene, yn Frankryk binne de winkels sneintemoarns iepen. En op iten hoegden we ek net te rekkenjen, tsjin de tiid dat wy by in fatsoenlike ytgelegenheid wiene, kamen wy der net mear yn. Dêrfoar moasten wy te fier ride, sei se.

En sa begûnen wy de fakânsje mei in biddelronde: fan de iene buorfrou krigen wy ôfbakbroadsjes, bio fansels, en fan de oare bio-aaien, in pot sop, slaad en tomaten. Dochs giene wy op sjou om in yttinte, it makke ús net sa folle út wêr, wat en hoe, as it mar waarm wie! Wy rieden en rieden, nergens wie de oantsjutting fan in restaurant te sjen, heechút fan in bar dy’t sletten wie. De snein is famyljedei, hiene de dames al ferteld.

Mar dochs! Wy rieden foarby in bar dy’t iepen wie, der fris útseach en dêr’t minsken wiene. ‘Ho! Stop!’ rôp ik en skoansus skeat nei de kant. De auto parkeard en op nei de Bar. It wie, yn ús eagen, in kafetaria, de minsken wiene freonlik en behelpsum en setten ús al gau in hearlike plat du jour foar. In oerke letter koene we werom nei ús hûs. Jûns ieten wy fan de ôfbakbôle, de oare moarn ek en sa, mei tank oan de dames fan de oare húskes, ha wy it earste wykein oerlibbe.

De restaurants, dêr’t wy eins hinne moasten, wiene de saneamde ‘betere restaurants’ dêr’st reservearje moatst en dêr’st mear as 50 km. foar ride moatst. Oan de kust, grif, en wy sitte yn it binnenlân. As wy ris yn dy hoeke komme, dan is dat bêst, al sille wy der net foar reservearje. Wy nimme graach genoegen mei minder, want lekker is it dochs wol. Mar meastal komme wy amper de doar út, sa genietsje wy fan alles. Nachts brâne der gjin lampen bûten, want dat is net eko mar ljochtfersmoarging, en dus binne de nachten hjir donker, yn en yn swart, op in inkele stjer nei. Ta rêst komme slagget grif yn dit geweldige hûs en syn omjouwing.

Utrikking Simke Kloostermanpriis 2016

Freed 20 maaie wie it safier: de útrikking fan de Simke Kloostermanpriis 2016. Wylst de gasten nei de Petrustsjerke yn Twizel giene, hiene wy noch even tiid yn it hûs fan Simke om yn de kunde te kommen mei ûo boargemaster Gerben Gerbrandy en deputearre Sietske Poepjes. It hie in drokke wike west mei oandacht yn de Fryske kranten, op woansdei yn it FD en op de deis fan de útrikking yn de LC. Moai skreaune stikken dêr’t ik in protte reaksjes op krige. Sa as: ‘Hat Hanneke in koaikerhûntsje? Dat sei ús mem. Wy hawwe ek ien!’

Tsjin trijen setten wy ôf om efkes letter yn in moai folle tsjerke oan te kommen. Myn man en ik mochten plak nimme yn de hearebanken by de pommeranten. (oftewol de Bobo’s) De boargemaster ferwolkomme elk en iepene mei in stikje skiednis oer Simke Kloosterman. Dêrnei mochten Elske en Jitske foarlêze út ‘Trettjin dagen om in spetterjend feest te organisearjen’. De beide famkes kamen fan myn skoallen dêr’t ik dit jier as Skoalskriuwer bin. Se liezen prachtich en helder foar, gjin sprút benaud! Njonken harren, yn de hearebanken oan de oare kant, sieten klasgenoaten dy’t as echte sjoernalisten in ferslachje makken foar harren skoalkranten.

Tusken twa muzykoptredens yn fan Ella and Her Man, mei swingende sang en gitaar/trompet, wie de feitlike priisútrikking. As earste lies foarsitter Sigrid Kingma it sjueryferslach foar. Se fertelde dat it in hiele put wurk west hie om in winner út te kiezen. Uteinlik wûn myn boek, al wie de sjuery net sa wiis mei it uterlik derfan. Deputearre Sietske Poepjes mocht, nei har speech, de priis útrikke en dat barde bepaald spetterjend! Se lange my, behalve in prachtich bosk blommen, in grutte soartemint tonne oer, moai ynpakt yn pompebledsjepapier. Doe’t se it deksel der ôfhelle, wie it as ûntplofte de boel: in konfettykanon! Ut de tonne kaam in grutte, feestlike ballonneballon sweevjen dêr’t, doe’t de ballon heger en heger gie, in moai fersierde sjek oan hinge! Fantastysk! As útsmiter krige ik in boekje, spesjaal foar my makke troch Baukje Scheppink. In keunstwurkje!

De boargemaster woe Ella en Her Man wer sjonge litte, mar ik wie sa frij om mysels earst it wurd te jaan. Wy wiene sa bot yn ‘e stimming! Ik hie wakker op dit tankwurd omstind, mar harke dochs goed nei myn bern dy’t sein hiene: ‘Meitsje der mar gewoan in ADHD-speech fan, mem, dat past it bêste. By it boek en by mem.’ En sa wie it fansels. Doe’t ik útsprutsen wie, mocht de muzyk wer. Al hie de boargemaster noch in ferrassing: der waarden cupcakes omparte, sadat wy al harkjend lekker ite koene. De cupcakes wiene net allinnich lekker, se seagen der ek prachtich út, hielendal yn de styl fan it boek. De muzyk makke it feest kompleet.

Boargemaster Gerbrandy wie dy middeis in betûfte oan-inoar-prater; oan ‘e ein fertelde hy dat de resepsje in eintsje fierderop wie, yn it hûs en de tún fan Simke Kloosterman. Dêr waard it noch wakker gesellich mei hapkes, út De Fryske Petiele fan Simke, en drankjes en waard ik bedoarn mei blommen, boeken en noch folle mear. It wie in bysûndere en superspetterjende priisútrikking!