… En opnieuw beginnen
5 jaar geleden, op 21 mei, zaten we midden in de corona-ellende toen we 45 jaar waren getrouwd. Meestal vierden wij zo’n lustrum met een gezellig gezinsetentje, die keer niet. ‘Niet erg,’ zei ik, ‘dan vieren we het over 5 jaar wat uitgebreider!’ Vandaag is het 5 jaar later en er is geen feestje. Toch voelt het wel als 50 jaar samen. De laatste jaren was hij, onzichtbaar maar toch, bijna altijd bij me. Om om te leren gaan met het verdriet dat hij niet meer echt bij me was begon ik deze stukjes te schrijven, je bent schrijver of niet. Ik merkte dat het schrijven in het Nederlands me vlot afging; pas toen ik een stukje wilde vertalen vielen de tranen. Laat maar, dacht ik, die komen later wel.
Als je nu mijn appartementje binnenstapt, zul je nergens een foto van Johan zien. Dat hoeft ook niet omdat hij altijd bij me is. Een foto in de kast of aan de muur heb ik niet nodig om me hem te herinneren. Er hangt wel iets anders aan de muur wat op het eerste gezicht lijkt op zelfpromotie maar het niet is! Naast de foto van het portret dat ooit in de Leeuwarder Courant stond hangen nu de twee ingelijste oorkondes van de Simke Kloostermanprijzen die ik in 2010 en 2016 ontving voor ‘Salsafamke’ en ‘Trettjin dagen om in spetterjend feest te organisearjen’. De uitreiking daarvan vond plaats in het kerkje van Twijzel waar op de begraafplaats het graf van Simke Kloosterman ligt. De winnaar/winnares mocht met partner plaatsnemen in een herenbank waar het met kussentjes onder onze achtersten goed zitten was. Zelfs voor Johan, mijn herniaman. Was er ooit iemand trotser geweest dan hij? In het eerste stukje dat ik schreef na zijn overlijden meldde ik het al: https://hannekedejong.frl/een-andere-tijd-in-oare-tiid/
Inmiddels is de toon in de stukjes veranderd, niet minder rouw maar anders, minder Johan nu de gevolgen van long covid me steeds meer in zijn greep krijgen. Want heel geleidelijk ga ik nog steeds achteruit. Bovendien gaan zaken waar ik het eerst moeilijk mee had me inmiddels makkelijker af, zoals het nemen van besluiten; soms is het wel prettig om mijn eigen gang te gaan. Bij twijfel kan ik advies aan een van de kinderen vragen. Het heeft geen zin te blijven hangen in gedachten hoe het zou zijn geweest als hij nog leefde, samen in ons grote huis in Franeker. Met onze kooiker Luca. Het ene moment voel ik dat meer dan het andere maar ondanks alles wat ik ben kwijtgeraakt is het weer mogelijk een leven op te bouwen waar ik zelf keuzes maak. Op ziek zijn na natuurlijk.
Zo kies ik er voor om met dit stukje mijn laatste 3 ½ jaar af te sluiten en over te gaan naar een nieuwe fase. Dat houdt in dat ik stop met stukjes schrijven en mij weer op mijn familie (zie vorige stukje) en op Friese (kinder) boeken te richten. Om die af te kunnen krijgen moet ik minstens 100 worden! Steeds vaker merkte ik bij het schrijven van de rouwstukjes dat ik een mooier, Fries woord wist. Voor mij een teken dat mijn heitetaal, mijn hart me roept. (Geen memmetaal, mijn moeder is geboren in Hansweert en voor een flink deel opgegroeid in Amsterdam; voor haar was Fries een aangeleerde taal). Tegelijk probeer ik te wennen aan leven zonder poes, want die mis ik nog iedere dag. Er zijn echte ‘binnenkatten’, wie heeft daar nou last van? Vooral op dagen dat ik grotendeels op bed lig omdat ik te moe ben voor wat dan ook en daarnaast teveel pijn heb kan zo’n beestje ongelooflijk afleiden en dat scheelt pijnstillers en schenkt vreugde! Want het klinkt allemaal ondernemend wat ik van plan ben, dat is mijn hoofd, maar mijn lijf doet nog niet mee. Hopelijk kan Nella, de ergotherapeute mij daar verder mee helpen en anders zal ik het hiermee moeten doen. Met of zonder spinnen en spelen.
Lieve lezers, jullie hebben me erg geholpen met hartjes, knuffels en lieve woorden. Nu ga ik verder en als er ooit weer een boek van me uitkomt laat ik dat luid en duidelijk, in het Frysk, weten. Denk af en toe aan mensen met langdurige ziektes, zoals long covid. Steeds vaker hoor ik van hen hoe eenzaam ze zich voelen omdat ze worden vergeten bijvoorbeeld omdat ze geen visite of telefoontjes aan kunnen in verband met prikkels. Laat iets van je horen, een kaartje, een appje of wat dan ook, maar laat ze weten dat ze niet worden vergeten.
